SOYADI NİZAMNAMESİ
Bakanlar Kurulu Karar Tarihi - No: 24/12/1934 - 2/1759
Dayandığı Kanun Tarihi - No: 21/06/1934 - 2525
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi - No: 27/12/1934 - 2891
BÖLÜM I : HUSUSİ HÜKÜMLERMadde 1 - Her Türk, öz adından başka soyadı da taşıyacaktır. Soyadı olmayanlar 02/07/1936 günlemecine kadar bir soyadı seçip 31 inci madde hükümlerine göre bunu nüfus kütüklerine ve doğum kağıtlarına yazdıracaklardır.
Madde 2 - Söyleyişte, yazışta, imzada özad önde, soyadı sonda olmak üzere bütün harfleri söylenerek veya yazılarak kullanabileceği gibi söyleyişte ve yazışta özadsız yalnız soyadını kullanmak ve imzada öz adın ilk harfini, özadı iki tane ise her ikisinin ilk harflerini veya birinin ilk harfi ile ötekinin tümünü ve soyadının tümünü yazmak caizdir.
Madde 3 - 02/07/1936 günlemecine kadar soyadlarını seçip nüfus kütüklerine yazdırmıyanların soyadlarını 29 uncu maddeye göre vali veya kaymakamlar seçerler.
Bu günlemeçten sonra soyadları nüfus kütüklerine yazdırılmadıkça kullanılamaz. Soy adında yapılacak değişiklikler nüfus kütüklerinde yazılmadıkça sayılmaz.
Madde 4 - Soy adları, Kanunu Medeni hükümlerine göre mahkeme kararı ile değiştirilir. Kanunun neşrinden evvel kütüğe yazılmış veya yazılmamış soyadı bulunanlar, 02/07/1936 günlemecine kadar bu soyadlarını değiştirerek yeni bir soyadı alabilirler; ancak eski soyadlarını değiştirenler veya yeniden soyadını alanlar yeni aldıkları soyadını kütüğe yazdırdıktan sonra mahkeme kararı olmadıkça değiştiremezler.
Bu yeni seçimden kendini zararlı ve alakalı görenler mahkemeye gidebilirler.
BÖLÜM II : SOYADIMadde 5 - Yeni takılan soyadları Türk dilinden alınır.
Madde 6 - Soyadı ya yalnız olarak veyahut (oğlu) ile birlikte kullanılır.
Madde 7 - Yabancı ırk ve millet isimleri soyadı olarak kullanılamaz.
Madde 8 - Bir aşirete veya kabileye ilişik anlatan soyadları kullanılamaz ve yeniden takılamaz.
Madde 9 - Eski ve yeni Devlet kadrosundaki rütbe ve memuriyet bildiren soyadları kullanılamaz ve yeniden konamaz.
Madde 10 - Umumi edeblere uygun olmıyan veya gülünç veya iğrenç olan veya hakaret anlatan soyadları kullanılamaz ve yeniden takılamaz.
Madde 11 - Tarihte ün almış büyüklere ilişik anlatan soyadları bu kişilere ilişik resmi kayıdlarla, belgelerle sabit olmadıkça kullanılamaz ve yeniden takılamaz.
Madde 12 - 7, 8, 9, 10 ve 11 inci maddelere aykırı olarak takılmış adlar nüfus kütüklerine ve doğum kağıtlarına yazılamazlar. Yazılmış olanlar nüfus kütüğünün bulunduğu yer kaymakamının veya valisinin yazılı emriyle çizilir ve bir şerhle yenisi yazılır.
Madde 13 - Bir soydan gelen aileler, soyadları yoksa veya değiştirmek istiyorlarsa, ortak bir soyadı seçip nüfus kütüklerine ve doğum kağıtlarına yazdırabilirler; ancak bir soydan olmıyanlar ortaklaşa aynı soydan alamazlar.
Madde 14 - Bir köyde, bir kasabada, bir şehirde bir soydan olmıyanlar aynı soyadını seçmiş olurlarsa, bu ad bunlardan ilk müracaat eden için kabul olunup diğerlerininki değiştirttirilir. Değiştirmemekte ısrar edenler olursa bunların adlarına (Büyük, küçük) gibi bir sıfat veya her hangi bir ek ilavesiyle öbürlerinden ayırt ettirilir ve o yolda nüfus kütüklerine ve doğum kağıtlarına geçirilir.
Mütaaddit nüfus dairelerine ayrılmış olan şehirlerde, nüfus dairelerinden her biri bu maddenin tatbikında bir kasaba addolunur.
Ayni aile efradından biri tarafından bir mahalde tescil ettirilmiş olan soyadı, o aile efradının diğer mahallerde bulunanları tarafından taşınması, bu madde hükmünden müstesnadır.
BÖLÜM III : SOYADI SEÇİM HAK VE VAZİFESİMadde 15 - Nesebi sahih olan çocuklar, babalarının soyadını taşırlar. Nesebi sahih olmıyan çocuklar, analarının soyadını takınırlar. Ancak bu çocuklar babalarının tanıması ile veya hakimin kararı ile babanın soyadını alırlar.
Madde 16 - Evlat edinilen çocuk evlat edinenin soyadını taşır. Evlatlık mukavelesi bozulursa kendi babasının soyadını alır.
Madde 17 - Kadın evlenince babasının soyadını bırakıp kocasının soyadını alır.
Kocası ölen kadın isterse kocasının soyadını kulanmakta devam eder, isterse babasının soyadına döner. Babasının soyadına dönmek istiyen kadın bunu bir yıl içinde nüfus kütüğüne yazdırmağa mecburdur.
Madde 18 - Evlenme dul, evlendiği günden itibaren yeni kocasının soyadını alır ve eski kocasının soyadına bir daha dönemez.
Madde 19 - Evliliği bozulan veya boşanan kadın bozulma veya boşanmadan sonra bu kocasının adını kullanamaz.
Madde 20 - İster babasiyle birlikte, ister ayrı yaşasın baba, reşit olmıyan çocukları için soy adını seçer ve nüfus kütüğüne ve doğum kağıtlarına yazdırır.
Bu çocuklar bu adı kullanmağa mecburdurlar.
Mümeyyiz olan reşit, soyadını seçmekte serbesttir.
Evli kadınlar için kocaları kendi soyadlarını nüfus kütüklerine yazdırırlar.
Madde 21 - Evliliğin feshi veya boşanma hallerinde çocuk anasının yanında bile olsa çocuklara soyadı seçme hak ve vazifesi babanındır.
Madde 22 - Baba ölmüş ve karısı evlenememiş olursa veyahut baba akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altında bulunuyor ve evlilik de devam ediyorsa çocuklara soyadı takmak ve nüfus kütüğüne yazdırmak hak ve vazifesi anaya geçer. Ancak babasının kayıt ettirilmiş soyadı var ise, ana bunu değiştiremez.
Madde 23 - Babanın ölümü ile ana evlenmiş veya baba akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altına alınarak evlilik zeval bulmuş ise, çocuklara soyadı seçme ve nüfus kütüğüne yazdırma hak ve vazifesi babanın kan hısımlarından en yakın erkeğe ve bunların en yaşlısına ve kan hısımlarından reşit erkek yoksa vasiye ait olur.
Madde 24 - Akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altına alınmış bulunan reşidin soyadını babası, yoksa anası, o da yoksa vasisi seçer ve nüfus kütüğüne yazdırır.
Madde 25 - Bir evde yaşıyan öz, üvey ve kayın (Ana, baba, büyük ana, büyük baba ve kardeşlerinin) ve diğer kan, civar ve sıhri hısımların soyadlarını seçtirip nüfusa yazdırmak vazifesi aile reisine aittir.
Bu akrabalardan bir soydan olmıyanlara aynı soyadı takılamaz.
Bu akrabalardan reşit olmıyanların ve akıl hastalığı ve akıl zayıflığı dolayısiyle vesayet altında bulunanların soyadını takmak hak ve vazifesini taşıyan başka kimse yoksa bu aile reisi bunların soyadını vazifeli memurlara seçtirip nüfus kütüğüne yazılmak üzere takip eder. Ancak bunlardan reşit olmıyanlar rüşt yaşına geldiklerinde ve hastalar iyileştiklerinde mahkemeye müracaatla bu adları değiştirebilirler.
Madde 26 - Babası, anası, baba tarafından erkek kan hısmı olmıyan veya olupta akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altında bulunan küçüklerin soyadını vasileri seçer ve nüfus kütüğüne yazdırır.
Ayni vaziyette olup akıl hastalığı ve akıl zayıflığı yüzünden vesayet altında bulunan reşidlerin de soyadını vasileri seçer ve nüfus kütüğüne yazdırır.
Madde 27 - Anası ve babası ve baba tarafından erkek kan hısımı ve vasisi bulunmıyan veya anası ve babası belli olmıyan çocukların soyadlarını köylerde muhtar ve ihtiyar heyeti azaları ve mahallelerde belediye mümessilleri kaymakamların ve vilayet merkezlerinde valilerin muvafakatini alarak seçerler ve nüfus kütüklerine yazdırırlar.
Madde 28 - 26 ncı ve 27 nci maddelerde yazılı çocuklar, rüşt yaşına geldiklerinde kendilerine takılmış bulunan soyadlarını mahkemeye müracaatla değiştirebilirler.
Madde 29 - 02/07/1936 günlemecine kadar kendilerine soyadı seçmiyenlere vali veya kaymakamlar veya bunların memur edeceği kimseler tarafından soyadı seçilip nüfus kütüklerine ve doğum kağıtlarına yazdırılır ve bu suretle seçilen soyadlarının bu kimseler kullanmağa mecburdurlar.
Madde 30 - Soyadı Kanunu ile bu Nizamnameye göre başkalarına soyadı seçmekte kendilerini haklı görenler arasında çıkacak ihtilaflar, kazalarda kaymakamlar ve vilayet merkezleri ile bu merkezlere bağlı köylerde valiler veya bunların memur edeceği kimseler tarafından katiyetle hallolunur.
BÖLÜM IV : SOYADLARININ YAZIMIMadde 31 - 02/01/1935 günlemecinden 02/07/1936 günlemecine kadar her aile reisi evindekilerden soyadı seçmek hakkı kendisine ait bulunanlar için ad seçerek ve soyadı seçmek hakkı başkalarına ait bulunanlara bu adları seçtirerek köylerde muhtar ve ihtiyar heyetine, mahallelerde belediye mümessiline yazdırmağa ve defterde kendi evi sırasını günlemeçliyerek imzalamağa veya mühürlemeğe veya parmak basmağa ve doğum kağıtlarına bunların soyadlarını koydurmağa mecburdur.
Kendi soyadını bizzat yazdırmak istiyen reşit erkeklerle dullar da bu müddet içinde adlarını seçip bu defterlere yazdırırlar ve doğum kağıtlarına koydururlar.
Madde 32 - Muhtarlar ve mahallelerde belediye mümessilleri 27 nci maddede yazılı kimselerin soyadlarını 02/07/1936 günlemecine kadar seçip hazırladıkları soyadı defterlerine yazmağa ve hizalarını imzalamağa ve bunu valilere veya kaymakamlara imzalatmağa mecburdurlar.
Madde 33 - Köy muhtar ve ihtiyar heyetleri nüfus dairelerinden verilecek nümunelere göre kendi köylerinde yaşıyan yerli ve yabancı her ferdi, yerlileri ayrı ve yabancıları ayrı deftere olmak üzere aile sırasiyle soyadı defterlerine adlarını geçirip hizalarında soyadlarını yazmağa ve soyadını seçmek hakkı olan her aile reisine veya reşitlere kendi haneleri hizasını günlemeçtirerek imzalatmağa veya mühürletmeğe ve mühür de yoksa parmak iziyle tasdik ettirmeğe mecburdurlar.
Köyde yaşıyan her ferdin bu defterlere yazılması mecburidir.
Göçebeler dahi bir yerde nüfus kütüğüne kayıtlı olsunlar, olmasınlar bu defterlere yazılacak ve hizalarına kayıdlı oldukları nüfus daireleri işaret olunacaktır.
Kayıdlı olmıyanlara da kayıtlı olmadığı işareti verilecektir.
Madde 34 - Her belediye, bütün mahallelerine birer mümessil veya memur tayin ederek 02/07/1936 günlemecine kadar bu memur veya mümessillere mahallelerin yerli veya yabancı bütün fertlerini ve bunların soyadlarını, Nüfus Genel Müdürlüğünce hazırlanacak ve nüfus dairelerinden verilecek örneklere göre yerli veya yabancı soyadı defterlerine yazdırmağa ve her ev hizasında o evdekilerin soyadlarını seçmek hakkına malik olan kimselere günlemeçtirerek imzalatmağa ve 33 üncü maddede yazılı kimseler için o maddede gösterilenlere imza koydurmağa veya bunlara mühürletmeğe ve yazı bilmiyenlere parmak iziyle tasdik ettirmeğe mecburdur.
Belediyeler, kendi sınırları içinde yaşıyan göçebelere ait olmak üzere ayrı bir defter tutturmağa ve bunların nüfusa yazılı oldukları yerleri de bu defterlere yazdırmağa ve kayıtlı olmıyanlara kayıtsız işareti vermeğe mecburdurlar.
Madde 35 - Muhtarlar, defterlerinin altını ihtiyar heyeti azalarına da tasdik ettirerek birer nüshasını makbuz mukabilinde kaymakamlara ve vilayet merkezlerinde nüfus müdürlüklerine teslim ederler. Diğer nüshalarını da muhtar ve ihtiyar heyetleri köy odasında saklamağa ve demirbaş olarak kendisinden sonra gelenlere bırakmağa mecburdurlar.
Madde 36 - Mahallerdeki memur ve mümessiller de bu defterlerin altını tasdik ederek makbuz mukabilinde belediye reislerine teslim ederler. Belediye reisleri bunların altını belediye encümenlerine tasdik ettirdikten sonra kazalarda kaymakamlara ve vilayet merkezlerinde valilere makbuz mukabilinde verirler. Diğer nüshalarını da demirbaş olarak belediyede saklarlar ve kendilerinden sonra gelenlere bırakırlar.
Madde 37 - Gerek muhtarlar, gerek belediye reisleri bu defterlerin muamelesini 02/07/1936 günlemecine kadar bitirmeğe ve 15/07/1936 günlemecine kadar tasdikli olarak kaymakamlara veya valilere vermeğe mecburdurlar.
Madde 38 - Köylerde muhtarlar ve mahallelerde memurlar veya mümessiller, bu defterlerin bitirilmesi için 02/07/1936 günlemecini beklemeğe mecbur olmayıp köylerinde veya mahallelerinde bulunan nüfusun yazılması bitince derhal tasdik ederek muhtarlar, kaymakamlara veya valilere belediye memur ve mümessilleri de belediye reislerine teslim ederler.
Belediye reisleri de şehir veya kasabanın bütün mahallelerinin bitirilmesini beklemiyerek yazımı biten mahallelerin defterlerini üç gün içinde tasdik edip kaymakamlara veya valilere teslimle mükelleftirler.
Madde 39 - Defterler, kaymakamlara veya valilere teslim edildikten sonra bu defterlere yazılmıyarak açıkta kaldıkları anlaşılan kimseler için örneğine uygun soyadı kağıdı doldurularak soyadını seçmeğe salahiyetli kimseler tarafından altı imza edileceği gibi köylerde muhtar ve ihtiyar heyetleri ve kasaba ve şehirlerde belediye memurları veya mümessilleri veya belediye reisleri tarafından tasdik olunup ayrıca nüfus dairelerine imza mukabili teslim olunur. Bu ayrı kağıdlara yazılanlar köyde muhtarlar tarafından köy soyadı defterine ve şehir ve kasabalarda belediyelerce o mahallenin soyadı defterine yazılmak ve hizası imzalanmak veya mühür veya parmak iziyle tasdik edilmek mecburidir. Nüfus daireleri de bu defterlerde isimleri hizasına tesellüm imzasını koyacaktır.
Madde 40 - Köylere ve mahallelere soyadı defterlerini yapmak üzere talep vukuunda ücreti o köy sandığından veya belediyeden verilmek üzere kaymakamlar veya valiler tarafından muvakkat memurlar tayin olunabilir veya mevcut nüfus veya diğer daireler memurlarından münasipleri bu işle tavzif edilebilir.
BÖLÜM V : SOYADLARININ NÜFUS KÜTÜKLERİNE VE DOĞUM KAĞITLARINA İŞLENMESİMadde 41 - Valiler ve kaymakamlar, teslim olunan defterleri imza mukabili nüfus müdürlerine ve memurlarına teslim ederler. Bu defterler o nüfus dairelerinde ciltlenerek demirbaş eşya gibi saklanır ve zimmetle devrolunur.
Madde 42 - Her köy defterine, yerlisine ayrı, yabancısına ayrı olmak üzere birden başlıyarak hane numarası gibi soyadı numarası konacaktır. Her mahalle defterine de köy defteri gibi yerlilere ayrı, yabancılara ayrı olmak üzere numara yürütülecektir. Bir köy veya mahalleden - defterlerden sonra - ayrı soyadı kağıdı gelirse bu kağıtlar bu defterlere raptedilecek ve soyadı numarası bunlar üzerinde de yürütülecektir.
Madde 43 - Her köy veya mahallenin soyadı defterleri kabilse ayrı ve değilse münasip miktarı bir araya getirilerek cildlenecektir.
Madde 44 - Her köy ve her mahallenin soyadı defteri o köy veya mahallenin nüfustaki esas defterlerine işlenecektir.
Madde 45 - Soyadı, esas defterlerine yazıldıktan sonra o soyadı sahiplerinin doğum kağıtlarına yazılıp nüfus dairelerinin resmi mühür ve memurun imzasiyle tasdik olunur.
Yabancılar için soyadı defterleri nüfus dairelerine geldikten sonra nüfus daireleri bu defterlere istinat ederek bunların soyadını doğum kağıtlarına yazmakla beraber kayıtlı bulundukları yer nüfus kütüklerine yazdırılmak üzere mahallerine bildirirler.
Madde 46 - Soyadlarını, esas defterlerine işlemek ve doğum kağıtlarına yazmak üzere vali ve kaymakamlar nüfus dairelerine diğer dairelerden lüzumu kadar yardımcı vermekle mükelleftirler.
Nüfus daireleri, yardımcı gelen memurlara ayrı köy ve mahalleler vereceklerdir. Her memur kendisine verilen köyün veya mahallenin esas defterlerini ve doğum kağıtlarını işlemeğe mecburdur.
Bu memurlar, işledikleri soyadı defterlerinin taraflarından işlendiğini anlatan bir şerh yazarak altını tasdik etmeğe ve nüfus dairesi memuruna da tasdik ettirmeğe mecburdur.
Bir esas defterine geçirilen soyadlarının hepsi doğum kağıtlarına yazılmamış olursa bu perakende doğum kağıtlarına soyadları nüfus memuru veya memur edeceği kimse tarafından işlenebilir. Ancak bu yolda doldurulan doğum kağıtlarına yazılacak şerhlerin nüfus memurları tarafından imzalanması lazımdır.
Madde 47 - Nüfus memurları, katipleri ve yardımcı gelen memurlar soyadı defterlerinin ana kütüklere ve doğum kağıtlarına işlerken Soyadı Kanunu hükümlerine ve bilhassa bu Nizamnamenin 7, 8, 9, 10, 11 ve 12 nci maddelerine aykırı olup olmadıklarına dikkat etmeğe ve aykırı olanları işlemeyip kaymakamlığa ve vilayet merkezlerinde valiye bildirmeğe ve bu makamlardan gelecek emirlere göre işleri yürütmeğe mecburdurlar. Valiler ve kaymakamlar bu hususta icap eden emri 24 saatte vermekle mükelleftirler.
Madde 48 - Nüfus memurları, 02/01/1935 günlemecinden başlıyarak nüfus kütüklerine yazacakları doğumların soyadlarını da beraber yazarlar.
Soyadsız hiç bir doğum yazamazlar. Yeniden tabiiyete alınanlar da nüfus kütüklerine soyadlariyle birlikte yazılırlar.
Madde 49 - Köy ve mahalle soyadı defterleri tamamen esas defterlerine ve doğum kağıtlarına işlendikten sonra gelecek perakende soyadı kağıtları nüfus memuru veya katipleri tarafından işlenecektir.
BÖLÜM VI : TÜRLÜ HÜKÜMLERMadde 50 - Soyadı defterlerine, soyadı kağıtlarına soyadı için verilecek arzuhallere ve belgelere, doğum kağıtlarına yazılacak soyadı şerhlerine pul yapıştırılmaz.
Madde 51 - Soyadlarını nüfus kütüğüne ve doğum kağıtlarına yazma işinde ihmali görülen memurlar hakkında kaymakamlar bir haftalığa, valiler on beş günlüğe kadar maaş kesme cezası verebilirler.
Bu kararlar kati olup ilk ödenecek maaştan kesilir.
Madde 52 - 02/07/1936 günlemecine kadar soyadını, köylerde muhtarlara ve şehir ve kasabalarda, mahallelerdeki belediye memuruna veya mümessillerine veya nüfus dairelerine bildirmeyenler beş liradan on beş liraya kadar ve bu iş için bu Nizamnamede verilen ve Hükümetçe verilecek olan vazifeleri yapmakta ihmali görülen muhtarlar ile ihtiyar heyetleri azasının her birinden ve belediyelerce memur edilenlerden 10 liradan 50 liraya kadar hafif para cezası alınır.
Bu cezalar mahalli idare heyetleri karariyle verilir ve vali veya kaymakamların tasdikiyle katileşir.
Madde 53 - Bu Nizamname hükümleri, 02/01/1935 tarihinden itibaren tatbik olunur.
Madde 54 - 2525 numaralı kanuna göre hazırlanmış ve Şurayı Devletçe görülmüş olan bu Nizamname hükümlerini Dahiliye Vekili yürütür.
TÜZÜKLER