COĞRAFİ İŞARETLERİN KORUNMASI HAKKINDA 555 SAYILI KANUN
HÜKMÜNDE KARARNAME
Coğrafi işaretlerin korunması hakkında düzenlemeler yapılması; 8/6/1995 tarihli ve
4113 sayılı kanunun verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca 24/6/1995 tarihinde
kararlaştırılmıştır.
BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Korumadan Yararlanacak Kişiler, Tanımlar
Amaç ve Kapsam
Madde 1 - Bu Kanun Hükmünde Kararname, doğal ürünler, tarım, maden ve el sanatları ürünleri ile sanayi, ürünlerinden bu Kanun Hükmünde Kararnamede yer alan tanımlara ve koşullara uygun her türlü ürünün coğrafı işaretlerle korunmasına ilişkin kuralları ve şartları kapsar.
Korumadan Yararlanacak Kişiler
Madde 2- Bu Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan korumadan, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları veya Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ikametgahı olan, veya sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler, veya Paris Sözleşmesi veya Dünya
Ticaret Örgütü'nü Kuran Anlaşma hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip kişiler yararlanır.Bu maddenin birinci fıkrası hükmü kapsamı dışında kalmasına rağmen, Türkiye Cumhuriyeti uyruğundaki kişilere kanunen veya fiilen coğrafi işaret koruması tanıyan devletlerin uyruğundaki gerçek veya tüzel kişiler de karşılıklılık ilkesi uyarınca Türkiye'de coğrafi işaret korumasından yararlanır.
Tanımlar
Madde 3 - Bu Kanun Hükmünde Kararname anlamında coğrafı işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaretlerdir.
Bu Kanun Hükmünde Kararname anlamında coğrafi işaretler, menşe adı ve mahreç işareti olarak ikiye ayrılmıştır.
Bir ürünün menşei olan yöre, alan veya bölge adı, aşağıdaki şartların birlikte karşılanması durumunda "menşe adını" belirtir.
a) Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan, bölge veya çok özel durumlarda ülkeden kaynaklanan bir ürün olması;
b) Tüm veya esas nitelik veya özellikleri bu yöre, alan veya bölgeye özgü doğa ve beşeri unsurlardan kaynaklanan bir ürün olması.
c) Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle bu yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılan bir ürün olması.Üçüncü fıkrada belirtilen koşulları karşılayan ve belirli bir yöre, alan veya bölgeden kaynaklanan bir ürünü belirtmek için geleneksel olarak kullanılan güncel dilde yerleşmiş coğrafi veya coğrafi olmayan adlar da menşe adları olarak kullanılabilir.
Bir ürünün menşei olan yöre, alan veya bölge adı, aşağıdaki şartların karşılanması durumunda "mahreç işareti" göstergesini belirtir.
a) Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan, veya bölgeden kaynaklanan bir ürün olması;
b) Belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle bu yöre, alan veya bölge ile özdeşleşmiş bir ürün olması;
c) Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az birinin belirlenmiş yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılan bir ürün olması.
Ayrıca Bu Kanun Hükmünde Kararnamede geçen deyimlerden ;
a) "Enstitü", bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini uygulamak ve yürütmekle görevli Türk Patent Enstitüsü'nü,
b) "Paris Sözleşmesi", Sınai Mülkiyetin Himayesine Mahsus Milletlerarası bir İttihat İhdas Edilmesine Dair 20 Mart 1883 tarihli uluslararası Sözleşmeyi,
c) "Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması", Dünya Ticaret Örgütü'nün Kuruluşuna Dair 15 Nisan 1994 tarihli uluslararası anlaşmayı,
d) "Üretici", tarım ürünleri, el sanatları ve sanayi ürünlerini üretenler veya doğal ürünleri kullanıma hazır hale getirenler veya yukarıda sayılanların ticaretini yapanları, ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel Şartlar
Korumanın Tescil ile Sağlanması
Madde 4 - Bir ürünün menşe adı veya mahreç işaretinin bu Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde korunması tescil ile sağlanır.
Genel Şartlar
Madde 5 - Aşağıda sayılanlar coğrafi işaret olarak tescil edilmez.
a) 3 üncü maddedeki tanımlara uymayan adlar ve işaretler,
b) Ürünlerin öz adı olmuş adlar ve işaretler,
Bu Kanun Hükmünde Kararname anlamında ürünlerin öz adı, o ürünün ilk üretildiği veya pazarlandığı bölge veya yöre ile ilgili olsa da bir ürünün genel adı haline gelmiş olan adıdır. Ürünün öz adı olup olmadığının tespitinde o adın kaynaklandığı bölge ve tüketim alanlarında halkın bu adı kullanımı göz önüne alınır.
c) Ürünün gerçek kaynağı konusunda halkı yanıltabilecek olan bitki türleri, hayvan soyları veya benzeri adlar,
d) Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı işaretler,
e) 2 nci maddede sayılan ülkelerde korunmayan veya koruması sona ermiş veya kullanılmayan adlar ve işaretler.
Tescil Mercii
Madde 6 - Coğrafi işaretlerin tescili için yetkili merci Türk Patent Enstitüsüdür. Yurt içinden veya yurt dışından yapılacak tüm başvurular Türk Patent Enstitüsüne veya onun yetkili kıldığı makama yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Başvuru Koşulları
Başvuru Hakkı
Madde 7 - Aşağıda belirtilen gerçek ve tüzel kişiler başvuru hakkına sahiptir.
a) Sözkonusu ürünün üreticisi olan gerçek veya tüzel kişiler,
b) Tüketici dernekleri,
c) Konu ve coğrafi yöre ile ilgili kamu kuruluşları,
Başvuru Şartları
Madde 8 - Bir coğrafı işaretin tescili için aşağıda belirtilen bilgi ve unsurlarla
başvuruda bulunmak şarttır.
a) Başvuru sahibinin kimliğine ve 7 nci maddede belirtilen başvuru gruplarından hangisine dahil olduğuna ilişkin bilgileri de içeren başvuru dilekçesi,
b) Tescili istenen menşe adı veya mahreç işareti ve ilgili ürünün adı,
c) Ürünün tanımı; ürünün ve gerekiyorsa hammaddenin fiziksel kimyasal,mikrobiyolojik ve benzeri ilgili özelliklerini açıklayıcı teknik bilgiler ve belgeler,
d) Yöre, alan veya bölgenin coğrafi sınırlarını açıkça tanımlayan ve belirleyen bilgiler ve belgeler,
e) Ürünün üretim tekniğine ve varsa yerel özel üretim teknik ve şartlarına ilişkin bilgiler;
f) Ürünün, tescili talep edilen işaretle 3 üncü madde hükümlerine göre uygunluğunu kanıtlayıcı bilgiler,
g) 20 nci madde hükümlerine uygun olarak denetleme biçimini ayrıntılı olarak açıklayan bilgiler,
h) Tescilli menşe adı veya mahreç işaretinin kullanım biçimi, markalama, işaretleme veya etiketleme şekillerini ayrıntılarıyla açıklayan bilgiler,
i) Başvuru ücretinin ödendiğine ilişkin belge,
j) Yönetmelikte öngörülen diğer hususlar.
Uluslar arası Sözleşmeler saklı kalmak kaydıyla başka ülke kaynaklı bir ürün ile coğrafi işaret başvuruları; orijin ülkede tescilinde bu maddede belirtilen koşullar ranmakta ise 20 ınci maddede belirtilen denetim imkanları varsa ve orjin ülke, Türkiye'den yapılacak coğrafi işaret tescili başvurularına eşit bir koruma getiriyorsa, Enstitü tarafından incelenerek, 9, 10, 11, 12 ve 13 üncü madde hükümleri uygulanır. Başka ülkede korunan bir coğrafi işaret: Türkiye'de korunan bir coğrafi işaret ile aynı ise tescil, bölgesel ve gelenekse lkullanım ve karıştırılma riski gözönüne alınarak yapılır. Bu coğrafi işaretlerin kullanımına, sadece üretildiği orijin ülkenin açık ve görülebilir bir şekilde etikette belirtilmesi halinde izin verilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İnceleme, Tescil, Yayın ve Ücretler
İnceleme
Madde 9 - Enstitü başvuruyu 3 üncü , 5 inci, 7 nci ve 8 nci madde hükümlerine uygunluğu yönünden inceler. Gerekli gördüğü durumlarda ve yönetmelikte öngörülen süreler içinde yerine getirilmek üzere eksiklerin giderilmesini ve ek bilgi ve belgenin verilmesini ister.
Enstitü gerektiğinde başvuru ile ilgili teknik bilgilerin kanıtlanması için başvurunun konuda uzman bir veya birden fazla kamu kuruluşu veya üniversite veya tarafsız özel kuruluş tarafından incelenmesini talep eder. Bu durumda ilgili kurum veya kuruluşa ödenecek inceleme ücreti ve Enstitü'nün yapacağı hizmetler karşılığı alacağı ücret başvuru sahibi tarafından Enstitü'ye ödenir.
3, 5, 7 ve 8 inci madde hükümlerini karşılayan başvurular, Enstitü tarafından Resmi Gazete ile yurt çapında dağıtımı olan en yüksek tirajlı günlük gazetelerden ikisinde ve bir yerel gazetede ilan yoluyla yayınlanır.
Yayında, başvuru sahibinin kimliği, ürünün adı, menşe adı veya mahreç işaretine ilişkin
bilgiler, tescilli işaretin kullanım koşulları ve yönetmelikte öngörülen diğer hususlar açıklanır.
Yayınlanan başvuru, coğrafi işaret siciline kayıt edilir. Bu kayıt geçici niteliktedir. Sicil
kaydı 12 nci madde hükümlerinin gerçekleşmesi halinde kesinleşir.
Eksiklerin Giderilmesi
Madde 10 - Başvuruda, 3, 5, 7 ve 8 inci maddelerde yer alan şartların tümünün yerine
getirilmediği tesbit edilirse, Enstitü söz konusu eksiklerin yönetmelikte öngörülen süreler
içinde giderilmesini başvuru sahibinden ister.
Bu maddenin birinci fıkra hükümlerine göre belirlenen eksiklerin bu Kanun Hükmünde
Kararname hükümlerine göre ve süresi içinde giderilmemesi durumunda başvuru Enstitü
tarafından red edilir.
İtiraz ve İnceleme
Madde 11 - Başvurunun Resmi Gazetede ilan tarihinden itibaren altı ay içinde ilgili
herkes 3, 5, 7 ve 8 inci maddelerdeki hükümlere uygunluk açısından tescil talebinin
geçersizliğine ilişkin Enstitü nezdinde itirazda bulunabilir.
Enstitü itirazı alır. Başvuru sahibinin de görüşüne başvurarak, başvurunun ve itirazın
konuda uzman bir veya birden fazla kamu kuruluşu veya üniversite veya tarafsız özel kuruluş
tarafından incelenmesini talep eder. Bu durumda ilgili kurum veya kuruluşa ödenecek
inceleme ücreti ve Enstitü'nün yapacağı hizmetler karşılığı alacağı ücret itiraz sahibi
tarafından Enstitü'ye ödenir. Kamu kuruluşlarının itirazlarında ücret alınmaz.
Tescil ve Yayın
Madde 12 - Resmi Gazetede yayın tarihinden itibaren altı ay içerisinde hakkında
herhangi bir itiraz yapılmamış ad veya işaret Resmi Gazete'de yayınlanma tarihi itibariyle
kesinlik kazanır. Kesinlik kazanan başvuru, coğrafi işaret siciline kayıt edilir.
İtirazın incelenmesi sonunda biçim veya kapsamı itibariyle değişikliğe uğramış talepler
yeni değişikliğe uğramış şekliyle ve kapsamı açıkça belirtilerek 9 uncu madde çerçevesinde
yeniden yayınlanır ve tescil yayın tarihi itibariyle kesinlik kazanır. Bu durum coğrafi işaret
siciline kayıt edilir.
İtirazı uygun görülerek tescil talebi tümden red edilen başvurunun tescil talebinin red
edildiği Resmi Gazetede yayınlanır ve coğrafi işaret siciline kayıt edilir.
Ücretler, Ödenme Süreleri ve Sonuçları
Madde 13- Yönetmelikte öngörülen, coğrafi işaret tescil başvurusu, tescili, yayını ve
diğer ücretler, başvuru sahibi veya vekili tarafından ödenir.
Yönetmelikte öngörülen ve ödenmesi gereken bütün ücretlerin ödenme zamanı,
Enstitü tarafından başvuru sahibi veya vekiline önceden tebliğ edilir.
6
Herhangi bir ücretin belirtilen süre içinde ödenmemesi halinde başvuru geri çekilmiş
sayılır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
İşlem Yetkisi Olan Kişiler ve Vekiller
Enstitü Nezdinde İşlem Yapma Yetkisi Olan Kişiler
Madde 14 - Türk Patent Enstitüsü nezdinde coğrafi işaret işlemleri için aşağıdaki
kişiler işlem yapabilir:
a - Başvuruyu yapan gerçek veya tüzel kişiler,
b - Yetkiyi haiz ve 544 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre marka vekilleri
siciline kayıtlı marka vekilleri.
Tüzel kişiler, yetkili organları tarafından tayin edilen kişi veya kişilerce temsil edilir.
İkametgahı yurt dışında bulunan kişiler ancak marka vekilleri vasıtasıyla temsil edilir.
Başvuru sahipleri adına Enstitü nezdinde işlem yapmak üzere vekil tayin edilmesi
halinde, tüm işlemler vekil vasıtasıyla yapılır. Vekile yapılan tebligat asile yapılmış sayılır.
İKİNCİ KISIM
Korumanın Kapsamı, Kullanım
BİRİNCİ BÖLÜM
Korumanın Kapsamı
Korumanın Kapsamı
Madde 15 - Coğrafi işaret başvurusu yapma hakkına sahip kişiler ile tescil edilmiş
coğrafi işareti kullanım hakkına sahip kişiler, üçüncü kişiler tarafından aşağıda sayılanların
yapılmasını önleme hakkına sahiptir.
a) Tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar sağlayacak kullanımlar veya tescil
kapsamındaki ürünleri andıran yada çağrıştırabilen ürünlerle ilgili olarak tescilli adın dolaylı
veya dolaysız olarak ticari amaçlı kullanımı,
b) Sözcük olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta haksız biçimde ürünün
başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan kullanımı; veya korunan adın tercümesinin
kullanımı; veya 'stilinde', 'tarzında', tipinde', 'türünde', 'yöntemiyle', 'orada üretildiği biçimde'
veya benzeri diğer açıklama veya terimlerle birlikte kullanımı,
7
c) Ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında, veya ürünle ilgili herhangi
bir yazılı belgede doğal veya esas nitelik ve özellikleri ile menşei konusunda yanlış veya
yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye yer verilmesi,
d) Ürünün menşei konusunda halkı yanıltabilecek biçimde ambalajlanması veya yanılgı
yaratabilecek diğer herhangi bir biçimde sunulması.
Koruma Kapsamı Dışı Durumlar
Madde l6 - Tescilli coğrafi işaretin içinde ürünün öz adı da yer alıyorsa, ürünün öz
adının kullanımı 15 inci maddde kapsamına girmez.
Tescili yapılan coğrafi isimler ürünün öz adı olamaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Coğrafi İşaretin Kullanımı ve Denetimi
Tescilli Coğrafi İşaretin Kullanımı
Madde 17 - Coğrafi işaretler ancak bu Kanun Hükmünde Kararname şartlarını
karşılayan ürünler üzerinde kullanılır.
Coğrafi işaretlerden menşe adları, sicilde belirtilen coğrafi bölgede faaliyet gösteren
üreticiler tarafından, sicilde belirtilen ürünlerin üzerlerinde veya ambalajlarında, bu ürünlerin
sicilde gösterilen kalite, ün ve diğer özellikleri taşıması koşuluyla ticari olarak kullanılır.
Mahreç işaretlerinin kullanımı için ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az
birinin sicilde belirtilen yöre, alan veya coğrafi bölge sınırları içinde yapılmış olması ve
ürünün sicilde gösterilen kalite, ün ve diğer özellikleri taşıması şartı aranır.
Ticari Markalarla İlişki
Madde 18 - Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre tescil için başvurusu
yapılmış bir coğrafı işaret, 15 inci madde hükümlerine giren biçimde veya aynı ürünle ilgili
olarak kullanılmak üzere marka olarak tescil edilmez.
Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 15 inci maddesinde belirtilen taleplerin herhangi
bir markanın tescil başvurusu için ileri sürülmesi, korunan coğrafi işaretin haksız kullanımının
Türkiye'de genel olarak bilinmesinden itibaren beş yıl içinde mümkündür. Aynı taleplerin
tescil edilmiş bir markaya karşı ileri sürülebilmesi korunan coğrafi işaretin haksız
kullanımının genel olarak bilinmesi tarihinin, markanın yayın tarihinden önce olması
koşuluyla tescilden itibaren beş yıl içinde mümkündür.
Bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen talepler, ancak tescilinde kötü niyet olmayan
geçerli bir coğrafi işaret için ileri sürülebilir.
Birinci fıkra hükmüne aykırı olarak tescili yapılmış markalar hükümsüzdür.
Bir markanın tescili için iyi niyetle başvuru yapılmış ve tescil edilmiş ise veya iyi
niyetli kullanım hakkı kazanılmış ise ve tüm bunlar bu Kanun Hükmünde Kararnamenin
8
yürürlüğe girdiği tarihten önce veya coğrafi işaretin kendi menşe ülkesinde korunmasından
önce olmuş ise coğrafi işaretin hak sahibine verdiği yetkiler, marka başvurusunun tesciline ve
iyi niyetli kullanımına zarar vermez.
Ürünün gerçek niteliği konusunda tüketicide kuşku uyandırabilecek özellikler taşıyan ve
daha önce tescili yapılmış bir ticari markanın menşe adı veya mahreç işareti olarak tesciline
izin verilmez.
İyi Niyetli Kullanım
Madde 19- Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasının imzalanma tarihi olan 15
Nisan 1994 tarihinden önce sürekli olarak en az on yıl süreyle kullanılmış veya anılan tarihten
önce iyi niyetli bir şekilde kullanılmış olan coğrafi işaretlere 15 inci madde hükümleri
uygulanmaz.
Herhangi bir işaretin halkı yanıltacak şekilde kullanılmamış olması şartıyla haleflerinin
veya kendisinin adının ticari açıdan iş ilişkilerinde kullanılması 15 inci maddenin ihlali
sayılmaz.
Ancak 15 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen biçimde sözcük
olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta haksız biçimde ürünün başka yer
kaynaklı olduğu izlenimini bırakan biçimde kullanımı halinde Enstitü, her bir işaretin,
tüketicinin aldanmasını önleyecek ve üreticiye hakkaniyete uygun kullanım sağlayacak
biçimde düzenlenmesini talep eder. Bu düzenleme yönetmelikte öngörülen hükümler
çerçevesinde yapılır.
Kullanımın Denetimi
Madde 20- Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında coğrafi işareti tescil ettiren,
söz konusu ürünün üretimi, işlenmesi veya diğer işlemleri ile uğraşan kişilerden oluşan ve
yasal kuruluş biçimine bakılmaksızın herhangi bir dernek, birlik veya benzeri örgüt, coğrafi
işarete konu olan ürünün üretimi, pazarlanması, tescilli menşe adı veya mahreç işaretinin
kullanım biçimi, markalanması, ürün üzerinde belirtilmesi, işaretleme veya etiketleme
şekillerini ayrıntılı olarak denetlemek üzere yeterli personel, ekipman ve diğer olanaklara
sahip olacak ve sözkonusu ürünün üretim durumlarını sürekli kontrol edecektir. Denetim
işlemi için konu ile ilgili uzman ve tarafsız kurum veya kuruluşlarla işbirliği yapılabilir.
Denetim işlemlerinin kapsamı ve şekli yönetmelikle belirlenir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Coğrafi İşaretin Hükümsüzlüğü ve Korumanın Sona Ermesi
BİRİNCİ BÖLÜM
Coğrafi İşaretin Hükümsüzlüğü
Hükümsüzlük Halleri
9
Madde 21 - Aşağıdaki hallerde tescilli coğrafi işaretin hükümsüz sayılmasına yetkili
mahkeme tarafından karar verilir:
a) Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 3, 5 ve 8 inci maddelerinde belirtilen koruma
şartlarına sahip olmadığı ispat edilmişse;
b) Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 nci maddesinde belirtilen hak sahipliğinin
başka kişiye veya kişilere ait olduğu ispat edilmişse;
c) Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 20 nci maddesinde belirtilen denetim
işlemlerinin yeterince yerine getirilmediği ispat edilmişse;
Coğrafi işaret başvurusunda bulunanın, 7 nci maddeye göre başvuru hakkına sahip
bulunmadığı hakkındaki iddia, ancak, bu maddede belirtilen hak sahipleri tarafından ileri
sürülür.
Hükümsüzlük Talebi
Madde 22 - Coğrafi işaretin hükümsüzlüğü herkes tarafından istenebilir.
Hükümsüzlüğün Etkisi
Madde 23- Coğrafi işaretin hükümsüzlüğüne karar verilmesi halinde, kararın
sonuçları geçmişe etkili doğar. Bu nedenle, coğrafi işaretin tescili ile hukuki bakımdan bu
Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan koruma, hükümsüzlük kapsamında doğmamış
sayılır.
Coğrafi işaretin hükümsüzlüğünün geriye dönük etkisi, aşağıdaki durumları
etkilemez:
a) Coğrafi işaretin hükümsüz sayılmasından önce, coğrafi işaretten doğan haklara
tecavüz sebebiyle verilen kesinleşmiş ve uygulanmış kararlar;
b) Coğrafi işaretin hükümsüzlüğüne karar verilmeden önce, yapılmış ve uygulanmış
sözleşmeler. Ancak, hal ve şartlara göre, hakkaniyet düşüncesinin gerekli kıldığı durumlarda
sözleşme uyarınca ödenmiş bedelin kısmen veya tamamen iadesi talep edilebilir.
Bir coğrafi işaretin hükümsüzlüğüne ilişkin kesinleşmiş karar herkese karşı hüküm
doğurur. Enstitü, mahkemenin gönderdiği ilamı sicile işler ve yönetmelikte öngörülen süre
içinde yayın yolu ile ilan eder.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Coğrafi İşaret Hakkına Tecavüz ve Tecavüz Halinde Davalar
BİRİNCİ BÖLÜM
Coğrafi İşaretin Tescilinden Doğan Hakka Tecavüz Durumları
Coğrafi İşaret Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
10
Madde 24 - Tescil edilmiş coğrafi işaretler, bunların kullanım hakkına sahip olmayan
üçüncü kişiler tarafından aşağıda yazılı biçimde kullanımları coğrafi işaret hakkına tecavüz
sayılır:
a) Tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar sağlayacak kullanımlar veya tescil
kapsamındaki ürünleri andıran yada çağrıştırabilen ürünlerle ilgili olarak tescilli adın dolaylı
veya dolaysız olarak ticari amaçlı kullanımı,
b) Sözcük olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta haksız biçimde
ürünün başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan kullanımı; veya korunan adın
tercümesinin kullanımı; veya 'stilinde', 'tarzında', tipinde', 'türünde', 'yöntemiyle', 'orada
üretildiği biçimde' veya benzeri diğer açıklama veya terimlerle birlikte kullanımı,
c) Ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında. veya ürünle ilgili herhangi
bir yazılı belgede doğal veya esas nitelik ve özellikleri ile menşei konusunda yanlış veya
yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye ver verilmesi,
d) Ürünün menşei konusunda halkı yanıltabilecek biçimde ambalajlanması veya yanılgı
yaratabilecek diğer herhangi bir biçimde sunulması,
e) Bu maddenin önceki a, b, c ve d bendlerinde yazılı fiillere iştirak veya yardım veya
bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bu fiillerin yapılmasını
kolaylaştırmak,
f) Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaret alanına çıkarılan coğrafi
işarete sahip malın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmekten kaçınmak.
Coğrafi işaret başvurusu bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesine göre
yayınlandığı takdirde, başvuru sahibi, coğrafi işarete vaki tecavüzlerden dolayı hukuk ve ceza
davası açmaya yetkilidir.
Madde 24/A
a- Coğrafi işaret hakkı sahibi olarak belirtilmesi gereken kimlik bildirimini gerçeğe
aykırı olarak yapanlar, coğrafi işaret koruması olan bir eşya veya ambalajı üzerine
konulmuş, coğrafi işaret koruması olduğunu belirten işareti yetkisi olmadan kaldıranlar,
kendisini haksız olarak coğrafi işaret başvurusu veya coğrafi işaret*marka hakkı sahibi
olarak gösterenler hakkında, bir yıldan iki yıla kadar hapis cezasına ve üçyüz milyon
liradan altıyüz milyon liraya kadar para cezasına,
b- Korunan bir coğrafi işaret hakkının sahibi olmadığı, herhanği bir sebeple coğrafi
işaret hakkının hükümsüzlüğü veya coğrafi işaret korumasından doğan hakkının sona
ermesi durumlarında; kendisinin veya başkasının imal ettiği veya satışa çıkardığı eşyaya
veya ambalajlarına veya ticari evrakına veya ilanlarına, hukuken korunan bir coğrafi
işaret hakkı ile ilgili olduğu kanısını uyandıracak şekilde, işaretler koyan veya bu amaçla
yazılı ve görsel basındaki ilan ve reklamlarda bu tarzda yazı, işaret veya ifadeleri
kullananlar hakkında, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına ve altıyüz milyon liradan bir
milyar liraya kadar para cezasına,
11
c- 24 üncü maddede yazılı fiilerden birini işleyenler hakkında, iki yıldan dört yıla
kadar hapis cezasına ve altıyüz milyon liradan bir milyar liraya kadar para cezasına, ayrıca
işyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılmasına ve aynı süre ticaretten men
edilmelerine hükmolunur.
Yukarıda yazılı suçlar hizmetlerini yaptıkları sırada bir işletmenin çalışanları
tarafından doğrudan doğruya veya emir üzerine işlenmişse çalışanlar ve suçun işlenmesine
mani olmayan işletme sahibi, müdür veya temsilcisi ve hangi unvan ve sıfatla olursa olsun
işletmeyi fiilen yöneten kişi de cezalandırılır. Bir tüzelkişinin işleri yürütülürken 24 üncü
maddede sayılan suçlardan biri işlenirse, tüzelkişi, masraflar ve para cezasından
müteselsilen sorumlu olur. Fiile iştirak edenler hakkında olayın mahiyetine göre Türk Ceza
Kanunu'nun 64, 65, 66 ve 67 nci maddeleri hükümleri uygulanır. Yukarıda sayılan
suçlardan dolayı kovuşturma şikayete bağlıdır.
Bu madde hükümlerinin uygulanmasında 1412 sayılı Ceza Mahkemeleri Usulü
Kanunu'nun 344 üncü maddesinin birinci fıkrasının 8 numaralı bendi uygulanmaz.
coğrafi işaret korumasından doğan hakları tecavüze uğrayandan başka, 24 üncü maddede
sayılanlar dışında kalan suçlarda Enstitü; coğrafi işaret hakkı sahibi olarak belirtilmesi
gereken kimlik bildiriminin gerçeğe aykırı olarak yapılması ile korunan bir coğrafi işaret
hakkının sahibi olmadığı veya herhangi bir sebeple coğrafi işaret hakkının hükümsüzlüğü
veya coğrafi işaret korumasından doğan hakkının sona ermesi durumlarında; kendisinin
veya başkasının imal ettiği veya satışa çıkardığı eşyaya veya ambalajlarına veya ticari
evrakına veya ilanlarına , hukuken korunan bir coğrafi işaret hakkı ile ilgili olduğu
kanısını uyandıracak şekilde, işaretler koyma veya bu amaçla yazılı ve görsel basındaki ilan
ve reklamlarda bu tarzda yazı, işaret veya ifadelerin kullanılması durumlarında 5590 veya
507 sayılı Kanunlara tabi kuruluşlar ve Tüketici Dernekleri de şikayet hakkına sahiptir.
Şikayetin fiil ve failden haberder olma tarihinden itibaren iki yıl içinde yapılması gerekir.
Bu kapsamdaki suçlarla ilgili şikayetler acele işlerden sayılır. Bu kanun
hükümlerine göre coğrafi işaret hakkı başvurusu veya coğrafi işaret korumasından doğan
haklara tecavüz dolayısıyla üretilmesi cezayı gerektiren eşya ile bu eşyaları üretmeye
yarayan araç, gereç, cihaz, makine gibi vasıtaların zapdedilmesi veya elkoyulması veya yok
edilmesinde Türk Ceza Kanunu'nun 36 ıncı maddesi hükmü ile Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanır.
İKİNCİ BÖLÜM
Hukuk Davaları
Coğrafi İşaret Sahibinin Talepleri ve Hukuk Davalarında Yetkili Mahkeme
Madde 25 - Coğrafi işaretten doğan hakları tecavüze uğrayan coğrafi işaret hakkı
sahibi, mahkemeden özellikle aşağıdaki taleplerde bulunabilir:
a) Fiilin tecavüz olup olmadığının tesbitini,
b) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz fiillerinin durdurulması ve önlenmesi
talebi;
c) Tecavüzün giderilmesi ve maddi zararın tazmini talebi;
12
d) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz suretiyle üretilen veya pazarlanan ürünlere,
bunların üretiminde doğrudan doğruya kullanılan araçlara el konulması talebi;
e) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin
alınması, özellikle bu maddenin c bendine göre el konulan ürünlerin ve araçların şekillerinin
değiştirilmesi veya coğrafi işaretten doğan haklara tecavüzün önlenmesi için, kaçınılmaz ise,
imhası talebi;
f) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz eden kişi aleyhine verilen mahkeme
kararının, masrafları tecavüz eden tarafından karşılanarak, ilgililere tebliğ edilmesi ve kamuya
ilan yoluyla duyurulması talebi.
Tedbirler konusunda mahkeme, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun ihtiyati
tedbirler hakkındaki hükümlerine göre karar verir.
Coğrafi işaret hakkı sahibi tarafından, üçüncü kişiler aleyhine açılacak hukuk
davalarında yetkili mahkeme, coğrafi işaretin ilgili olduğu yer mahkemeleri veya davacının
ikametgahının olduğu veya suçun işlendiği veya tecavüz fiilinin etkilerinin görüldüğü yerdeki
mahkemedir.
Davacının Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olmaması halinde, yetkili mahkeme,
sicilde kayıtlı vekilin iş yerinin bulunduğu yerdeki ve eğer vekillik kaydı silinmiş ise, Enstitü
merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir.
Üçüncü kişiler tarafından coğrafi işaret başvurusu veya coğrafi işaret belgesi sahibi
aleyhine açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalının ikametgahının bulunduğu yerdeki
mahkemedir. Coğrafi işaret başvurusu veya coğrafi işaret hakkı sahibinin Türkiye'de ikamet
etmemesi halinde, bu maddenin üçüncü fıkrası hükmü uygulanır.
Birden fazla mahkemenin yetkili olduğu durumda, yetkili mahkeme, ilk davanın
açıldığı mahkemedir.
Tazminat
Madde 26 - 25 inci maddede sayılan fiilleri işleyen kusurlu kişiler coğrafi işaret
hakkı sahibinin zararını tazmin etmekle yükümlüdür.
Tecavüzü Kanıtlayan Belgeler
Madde 27- Coğrafi işaret hakkı sahibinin, coğrafi işaretin haksız kullanımı
sonucunda uğramış olduğu zarar miktarının belirlenmesi için tazminat yükümlüsünden coğrafi
işaretin kullanılması ile ilgili belgeleri vermesini talep etme hakkı vardır.
Tazminat İstenmeyecek Kişiler
Madde 28- Coğrafi işaret hakkı sahibi; sebep olduğu zarardan dolayı, coğrafi işaret
hakkı sahibine tazminat ödemiş olan kişi tarafından, el konulmaması nedeniyle piyasaya
sürülmüş ürünleri kullanan kişilere karşı, Kanun Hükmünde Kararnamenin bu bölümünde yer
alan davaları açamaz.
13
Zamanaşımı
Madde 29- Coğrafi işaret haklarına tecavüzden doğan, özel hukuka ilişkin taleplerde,
zamanaşımı süresi için, Borçlar Kanunu'nun, zaman aşımına ilişkin hükümleri uygulanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İhtisas Mahkemelerı
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Madde 30- Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen bütün davalarda, görevli
mahkeme, Adalet Bakanlığı'nca kurulacak ihtisas mahkemeleri'dir.
Asliye ticaret ve asliye ceza mahkemeleri'nden hangilerinin ihtisas mahkemesi olarak
görevlendirileceğini ve bu mahkemelerin yargı çevresini Adalet Bakanlığı'nın teklifi üzerine
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu belirler.
Enstitü'nün bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre aldığı bütün kararlara
karşı açılacak davalarda ve Enstitü'nün kararlarından zarar gören üçüncü kişilerin Enstitü
aleyhine açacakları davalarda görevli mahkeme, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen
İhtisas Mahkemeleri'dir.
Hükmün İlanı
Madde 31 - Dava sonucunda haklı çıkan taraf, haklı bir sebebin veya menfaatının
bulunması halinde, masrafları karşı tarafa ait olmak üzere, kesinleşmiş kararın günlük gazete,
yerel gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesini talep etmek
hakkına sahiptir.
İlanın şekli ve kapsamı kararda tesbit edilir. İlan hakkı, kararın kesinleşmesinden
sonra üç ay içinde talep edilmezse düşer.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Özel Hükümler
Coğrafi İşaretten Doğan Haklara Tecavüzün Mevcut Olmadığı Hakkında Dava
ve Şartları
Madde 32- Menfaatı olan herkesin, dava açarak fiillerinin coğrafi işaretten doğan
haklara tecavüz teşkil etmediğine karar verilmesini talep etme hakkı vardır.
Delillerin Tesbiti Davası
Madde 33 - Coğrafi işaretten doğan hakları ileri sürmeye yetkili olan kişilerin, bu
haklara tecavüz sayılabilecek olayların tesbitini mahkemeden isteme hakkı vardır.
14
İhtiyati Tedbir Talebi
Madde 34 - Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen türde dava açan veya
açacak olan kişilerin, davanın etkinliğini temin etmek üzere ihtiyati tedbire karar verilmesini
talep etme hakkı vardır.
İhtiyati tedbir talebi, dava açılmadan önce veya dava ile birlikte veya daha sonra
yapılabilir. İhtiyati tedbir talebi, davadan ayrı olarak incelenir.
İhtiyati Tedbirin Niteliği
Madde 35- İhtiyati tedbirler, verilecek hükmün etkinliğini tamamen sağlayacak
nitelikte olmalı ve özellikle aşağıda belirtilen tedbirleri kapsamalıdır:
a) Davacının coğrafi işaretten doğan haklarına tecavüz teşkil eden fiillerin
durdurulması;
b) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz edilerek üretilen, pazarlanan veya ithal
edilen şeylere veya Coğrafi işarete konu ürünün üretiminde kullanılan vasıtalara, Türkiye
sınırları içinde veya gümrük ve serbest liman veya bölge gibi alanlar dahil, bulundukları her
yerde el konulması ve bunların muhafazası,
c) Herhangi bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesi.
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Hükümlerinin Uygulanması
Madde 36- Tesbit davaları ve ihtiyati tedbirlerle ilgili diğer hususlarda Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.
Gümrüklerde El Koyma
Madde 37- Aynının üretilmesi hak sahibinin yetkilerine tecavüz oluşturması
nedeniyle cezayı gerektiren taklit mallara, ithalat veya ihracaat sırasında hak sahibinin talebi
üzerine, gümrük idareleri tarafından ihtiyati tedbir niteliğinde el konulabilir.
El koyma ile ilgili uygulama bu konuda çıkarılacak mevzuatta düzenlenir.
Gümrük İdarelerindeki tedbir, el koyma kararının tebliğinden itibaren on gün içinde
esas hakkında ihtisas mahkemesinde dava açılmaz veya mahkemeden tedbir niteliğinde karar
alınmazsa idarenin el koyma kararı ortadan kalkar.
GEÇİCİ MADDELER
İhtisas Mahkemeleri Kuruluncaya Kadar Asliye Ticaret ve Asliye Ceza
Mahkemelerinin Görevlendirileceği
Geçici Madde 1 - Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanması bakımından,
İhtisas Mahkemeleri kuruluncaya kadar, bu Kanun Hükmünde Kararnamede sözü edilen
davalar için, asliye ticaret ve asliye ceza mahkemelerinin hangilerinin ihtisas mahkemesi
15
olarak görevlendirileceği ve bu mahkemelerin yargı çevresi Adalet Bakanlığı'nın teklifi
üzerine Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenir.
Yürürlük
Madde 38 - Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 39- Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.